GDP คือสิ่งที่ใช้วัดมูลค่าเศรษฐกิจได้อย่างไร?

การจะวัดผลว่าเศรษฐกิจของหน่วยเศรษฐกิจหนึ่งดีหรือเศรษฐกิจไม่ดี ประเทศหนึ่งร่ำรวยหรือยากจน ตลอดจนการเติบโตของเศรษฐกิจเมื่อเทียบกันภายใต้เงื่อนไขหนึ่ง จำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องมีมาตรวัดที่ใช้เป็นเครื่องมือสำหรับการวัดและเปรียบเทียบ

ซึ่งหนึ่งในตัวเลขที่ถูกใช้เป็นเครื่องมือในการวัดผลของมูลค่าเศรษฐกิจคือ Gross Domestic Product หรือ GDP ที่สามารถพบเห็นได้บ่อย ๆ ในรายงานทางเศรษฐกิจจากภาครัฐและเอกชน ตลอดจนข่าวที่สามารถพบเห็นได้ในชีวิตประจำวัน แต่รู้หรือไม่ว่าจริง ๆ แล้วตัวเลข GDP คืออะไร เป็นตัวเลขที่มีที่มาจากไหน และบอกอะไรเราได้บ้าง?

GDP คืออะไร?

GDP ย่อมาจาก Gross Domestic Product หรือ ผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ เป็นตัวเลขแสดงมูลค่าสินค้าและบริการขั้นสุดท้ายทั้งหมดที่ผลิตขึ้นภายในประเทศในช่วงระยะเวลาหนึ่ง โดยไม่คำนึงถึงว่าจะใช้ทรัพยากรจากประเทศใดในการผลิต

GDP เป็นตัวเลขทางเศรษฐกิจที่แพร่หลายที่สุดสำหรับการบอกมูลค่าเศรษฐกิจของประเทศในภาพรวมภายในช่วงระยะเวลาหนึ่ง ไม่ว่าจะเป็น เดือน ไตรมาส และปี โดยมูลค่า GDP ในแต่ละช่วงเวลาจะช่วยให้ทราบถึงการเติบโตหรือการหดตัวของเศรษฐกิจเมื่อเทียบกับอีกช่วงเวลาหนึ่ง ซึ่งสะท้อนการจับจ่ายใช้สอยของประเทศในแต่ละช่วงเวลาตามการเปลี่ยนแปลงของการใช้จ่ายในภาคประชาชน ภาคธุรกิจ และรัฐบาล

โดยวิธีคำนวณ GDP ที่ได้รับความนิยมที่สุดจะใช้วิธีคำนวณแบบ Expenditure Approach ซึ่งจะวัด GDP จากรายจ่ายจากสินค้าและบริการขั้นสุดท้าย โดยคำนวณมาจากมูลค่าการใช้จ่ายของประเทศ 4 ส่วน ได้แก่ การบริโภค (Consumption), การลงทุนของภาคเอกชน (Investment), การใช้จ่ายของภาครัฐ (Government Spending) และรายได้จากการค้าระหว่างประเทศ (Net Export) ซึ่งสามารถเขียนเป็นสมการได้ว่า GDP = C + I + G + (X - M)

ที่มาของตัวเลข GDP

แม้ว่า Expenditure Approach จะเป็นรูปแบบการคำนวณ GDP ที่ถูกใช้อย่างแพร่หลายที่สุดจากความง่ายในการคำนวณและความง่ายในการจัดทำข้อมูล แต่แท้จริงแล้ววิธีการคำนวณ GDP สามารถทำได้ 3 วิธี ได้แก่

Production Approach หรือ Value-Added Approach คือ การวัด GDP จากผลรวมของมูลค่าเพิ่มของสินค้าและบริการขั้นสุดท้ายของทุกการผลิตในรอบระยะเวลาหนึ่ง โดยที่มูลค่าเพิ่มหมายถึงยอดขายรวมหักด้วยมูลค่าของปัจจัยการผลิตขั้นกลางในกระบวนการผลิต (แป้งจะเป็นปัจจัยการผลิตระดับกลางของขนมปังที่เป็นผลิตภัณฑ์ขั้นสุดท้าย)

Income Approach คือ การวัด GDP จากรายได้จากการขายสินค้าและบริการขั้นสุดท้าย คำนวณมาจาก GDP = ผลรวมของ National Income + ภาษีขาย + ค่าเสื่อมราคา + รายได้สุทธิของคนต่างชาติในประเทศ

Expenditure Approach คือ การวัด GDP จากรายจ่ายจากสินค้าและบริการขั้นสุดท้าย คำนวณมาจาก GDP = การบริโภค + การลงทุนของเอกชน + การใช้จ่ายและลงทุนของรัฐ + มูลค่าส่งออกสุทธิ หรือที่รู้จักกันในรูปสมการ GDP = C+I+G+(X-M)

ทั้งนี้ GDP เป็นเพียงมูลค่าเศรษฐกิจภายในประเทศ ทำให้ตัวเลข GDP จะไม่รวมข้อมูลบางประการที่ไม่อยู่ในขอบเขตของการจัดเก็บข้อมูล GDP ซึ่งได้แก่

รายได้ที่เกิดนอกประเทศ เช่น การคนไทยเปิดบริษัทในต่างประเทศ ที่จะนับเป็น GNP (Gross National Product)
การซื้อขายด้วยเงินสดนอกตลาด
สินค้าผิดกฎหมาย เงินผิดกฎหมาย และสินค้าเลี่ยงภาษี เนื่องจากไม่สามารถเก็บข้อมูลได้
ค่าใช้จ่ายของการซื้อสินค้ามือสองที่ไม่ทำให้ผลผลิตของประเทศเพิ่มขึ้น (เป็นเพียงการเปลี่ยนมือของเจ้าของ)
การลงทุนทางการเงิน ที่เป็นเพียงการย้ายเงินจากตราสารทางการเงินหนึ่งไปยังอีกตราสารทางการเงินหนึ่ง

รายงาน GDP บอกอะไร

ตามปกติรายงาน GDP ที่ออกมาจะมีหน่วยเป็นสกุลเงินของแต่ละประเทศ และมักจะถูกนำไปเปรียบเทียบกับ GDP ในช่วงเวลาก่อนหน้า แบ่งเป็น 2 รูปแบบ คือ YoY (Year on Year) ที่เป็นการเปรียบเทียบกับช่วงเดียวกันของปีที่แล้ว และ QoQ (Quarter on Quarter) ที่จะเปรียบเทียบกับไตรมาสก่อนหน้านี้ ซึ่งสามารถแปลความหมายของการเปรียบเทียบได้ดังนี้

อัตราการเติบโต GDP เป็นบวก คือ การที่มูลค่า GDP เพิ่มขึ้นเมื่อเทียบกับช่วงเวลาที่นำไปเปรียบเทียบ จากการที่การใช้จ่ายภานในประเทศเพิ่มขึ้น
อัตราการเติบโต GDP เป็นลบ คือ การที่มูลค่า GDP ลดลงเมื่อเทียบกับช่วงเวลาที่นำไปเปรียบเทียบ จากการที่การใช้จ่ายภายในประเทศลดลง

โดยปัจจัยที่ส่งผลให้ GDP เติบโตเพิ่มขึ้นหรือหดตัวจะสามารถพิจารณาได้จากมูลค่าการใช้จ่ายของประเทศทั้ง 4 ส่วน ที่แสดงอยู่ในรายงาน GDP ของแต่ละประเทศที่ส่วนใหญ่ประกาศออกมาในรายไตรมาสและรายปี โดยหน่วยงานที่เกี่ยวกับเศรษฐกิจหรือสถิติในแต่ละประเทศ อย่างในประเทศไทยสำนักงานพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) เป็นผู้รับผิดชอบในการจัดทำและเผยแพร่ข้อมูล GDP

อย่างไรก็ตาม แม้ว่า GDP จะเป็นตัวเลขที่ใช้ในการเปรียบเทียบการเติบโตทางเศรษฐกิจ แต่การใช้ GDP เปรียบเทียบการเติบโตของเศรษฐกิจระหว่างประเทศด้วย GDP เป็นเรื่องที่ทำได้จริงยาก เนื่องจากแต่ละประเทศมีเงื่อนไขที่ต่างกันไม่ว่าจะเป็นเรื่องของโครงสร้างทางเศรษฐกิจ อุตสาหกรรมในแต่ละประเทศ โครงสร้างประชากรและกำลังแรงงาน หรือแม้กระทั่งเรื่องง่าย ๆ อย่างจำนวนประชากรและขนาดของประเทศ ตลอดจนมูลค่า GDP ตามปกติที่แตกต่างกัน ดังนั้นการนำตัวเลข GDP หรือแม้กระทั่งตัวเลขการเติบโต GDP มาเปรียบเทียบกันโดยตรงจึงเป็นสิ่งที่เสมือนไม่ได้สะท้อนอะไรและเป็นเรื่องที่ควรระมัดระวัง

Consumption

Consumption คือมูลค่าของการบริโภคในภาคเอกชนและประชาชนทั่วไป เป็นผลรวมของตัวเลขการใช้จ่ายของคนทั่วไปเกือบทั้งหมดที่เกิดขึ้นภายในประเทศ แต่ไม่รวมค่าใช้จ่ายในการซื้อที่อยู่อาศัยหลังใหม่

การซื้อรถยนต์ ค่าน้ำ ค่าไฟ ค่าอาหาร ค่าเช่าบ้าน ยารักษาโรค ค่าเสื้อผ้า และค่าใช้จ่ายที่ใช้ในการท่องเที่ยวภายในประเทศจะรวมอยู่ในส่วนนี้

ตามปกติ Consumption มักจะมีสัดส่วนอยู่ที่ประมาณ 65% หรือประมาณ 2 ใน 3 ของมูลค่า GDP จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมประเทศมักกระตุ้นเศรษฐกิจด้วยการกระตุ้นให้ประชาชนใช้เงิน และเป็นคำตอบว่าทำไมการที่ประชาชนมีงานมีเงินจึงเป็นสัญญาณของเศรษฐกิจที่มีสุขภาพดี ในทางกลับกันหากการใช้จ่ายส่วนนี้ลดลงหรือชะลอตัวก็อาจเป็นสัญญาณของเศรษฐกิจที่กำลังฝืดเคือง

Investment

Investment คือมูลค่าการลงทุนของภาคเอกชนในสินค้าทุน เป็นผลรวมของตัวเลขของการใช้จ่ายในภาคธุรกิจที่ใช้ไปกับสินค้าทุนที่โดยส่วนใหญ่ คือ ค่าเช่าอาคารสำนักงาน ค่าแรงพนักงาน ค่าใช้จ่ายในการซื้อเครื่องจักร และค่าใช้จ่ายต่าง ๆ ที่เราเห็นได้ในบัญชีของบริษัท

นอกจากนั้น GDP ในส่วนของ Investment ยังรวมถึงส่วนของการซื้อบ้านหลังใหม่ของบุคคลทั่วไปด้วย แต่จะไม่รวมถึงการลงทุนทางการเงินอย่างการลงทุนในหุ้นหรือหุ้นกู้ที่จะถูกนับเป็นการออม (Saving) ซึ่งเป็นเพียงการย้ายเงินจากสินทรัพย์ทางการเงินหนึ่งไปยังอีกสินทรัพย์ทางการเงินหนึ่งโดยที่ไม่ได้มีการใช้จ่ายเกิดขึ้น

Government Spending

Government Spending คือผลรวมของมูลค่าการใช้จ่ายทั้งหมดของรัฐบาลที่ใช้ซื้อสินค้าและบริการขั้นสุดท้าย เงินเดือนราชการ และค่าใช้จ่ายในการลงทุนของรัฐบาล แต่ไม่รวมถึงรายจ่ายประเภทเงินโอนของรัฐบาล เช่น สวัสดิการสังคม และผลประโยชน์การว่างงาน

การลงทุนในโครงสร้างพื้นฐาน การซื้ออาวุธของกระทรวงกลาโหม มาตรการอัดฉีดเพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจ เป็นรายจ่ายที่พบได้บ่อย ๆ ของ GDP ในส่วน Government Spending

Net Export

Net Export คือ มูลค่าการส่งออกสุทธิ คำนวณมาจาก มูลค่าการส่งออกลบด้วยมูลค่าการนำเข้า (Export – Import) หรือในอีกชื่อคือ ดุลการค้า (Trade Balance)

โดยมูลค่าการส่งออกสุทธิจะแบ่งเป็น 2 กรณี คือ เกินดุลการค้า (Surplus) ที่เกิดขึ้นจากการที่มูลค่าส่งออกมากกว่าการนำเข้า หรือมีการขายสินค้าให้ต่างประเทศมากกว่าซื้อสินค้าจากต่างประเทศ ซึ่งจะส่งผลให้ตัวเลข Net Export เป็นบวก ขาดดุลการค้า (Deficit) ที่เกิดขึ้นจากการที่มูลค่าส่งออกน้อยกว่าการนำเข้า หรือมีการซื้อสินค้าจากต่างประเทศมากกว่าขายสินค้าให้ต่างประเทศ ซึ่งจะส่งผลให้ตัวเลข Net Export เป็นลบ

GDP Per Capita คืออะไร?

GDP Per Capita คือ มูลค่า GDP เฉลี่ยต่อประชากร 1 คน ที่ใช้บอกว่าในประเทศดังกล่าวประชากร 1 คนสามารถสร้างมูลค่า GDP ได้เท่าไหร่โดยเฉลี่ย โดย GDP per Capita คำนวณมาจาก GDP ÷ จำนวนประชากรในประเทศ

ถ้าประเทศไทยมีประชากร 60 ล้านคน และ GDP ประเทศไทยคือ 18 ล้านล้านบาท GDP Per Capita ของไทยจะ = 18 ล้านล้าน ÷ 60 ล้าน หรือเท่ากับ 300,000 บาท หรือประชากรไทยโดยเฉลี่ย 1 คนสร้าง GDP ให้ประเทศไทยได้ 300,000 บาทในช่วงเวลาดังกล่าว

ตัวเลข GDP Per Capita เป็นอีกตัวเลขที่นิยมใช้ในการอธิบายคร่าว ๆ ในการบอกค่าเฉลี่ยของรายได้ต่อหัวของประชาชนในประเทศเพื่อสะท้อนถึงการกระจายรายได้ภายในประเทศร่วมกับตัวเลขทางเศรษฐกิจอื่น ๆ ถ้าหากรายได้ของประชากรส่วนใหญ่ไม่ห่างกับค่า GDP per capita มากนักหมายถึงช่องว่างความเหลื่อมล้ำระหว่างคนจนกับคนรวยไม่แตกต่างกันมาก

อย่างไรก็ตาม สิ่งสำคัญที่ควรรู้คือ GDP Per Capita เป็นค่าเฉลี่ย ดังนั้นแล้วยิ่งประชากรมีรายได้แตกต่างกันมากและมีจำนวนประชากรตัวเลข GDP Per Capita จะยิ่งออกมาห่างจากตัวเลขรายได้จริงของประชาชนมากเท่านั้น (แม้ว่าจะไม่ได้มีความเหลื่อมล้ำมากก็ตาม) อีกทั้งตัวเลข GDP Per Capita ยังเป็นค่าเฉลี่ยที่หารด้วยจำนวนประชากรทั้งหมดทำให้เป็นตัวเลขที่ไม่สามารถสะท้อนรายได้ของกำลังแรงงาน (Labor Force) ภายในประเทศได้โดยตรง

ติดตามประกาศ GDP ได้จากที่ไหน?

ประกาศ GDP ของแต่ละประเทศจะรับผิดชอบโดยหน่วยงานที่เกี่ยวกับเศรษฐกิจหรือหน่วยงานด้านสถิติในแต่ละประเทศ ขึ้นอยู่กับว่าในแต่ละประเทศจะมอบหมายหน่วยงานใดเป็นผู้รับผิดชอบในการจัดทำตัวเลข GDP และประกาศออกมา

GDP ประเทศไทย รับผิดชอบโดย สำนักงานพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.)
GDP สหรัฐอเมริกา รับผิดชอบโดย สำนักวิเคราะห์เศรษฐกิจสหรัฐฯ (Bureau of Economic Analysis : BEA)
GDP อังกฤษ รับผิดชอบโดย สำนักงานสถิติแห่งชาติอังกฤษ (Office for National Statistics)
GDP แคนาดา รับผิดชอบโดยหน่วยงานที่ชื่อว่า Statistics Canada (StatCan)
GDP ญี่ปุ่น รับผิดชอบโดย สำนักงานคณะรัฐมนตรีของญี่ปุ่น (Japan’s Cabinet Office)
GDP จีน รับผิดชอบโดย สำนักงานสถิติแห่งชาติจีน (National Bureau of Statistics : 国家统计局)
GDP ออสเตรเลีย รับผิดชอบโดย สำนักงานสถิติแห่งออสเตรเลีย (Australian Bureau of Statistics)

โดยทั่วไปตัวเลข GDP จะถูกประกาศออกมาในแต่ละไตรมาสโดยหน่วยงานเหล่านี้ และการประกาศ GDP แต่ละไตรมาสจะประกาศออกมามากกว่า 1 ครั้ง ซึ่งประกอบด้วยตัวเลขประมาณการ (Estimate) ในครั้งแรกเพื่อความรวดเร็วสำหรับการใช้ข้อมูลของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย ก่อนที่จะประกาศตัวเลข GDP ที่ถูกจัดทำอย่างสมบูรณ์ตามมาภายหลัง